Voldoet uw medewerkersonderzoek aan de Arbowet?

Veel werkgevers gaan ervan uit dat ze met een medewerkerstevredenheidsonderzoek hun verplichtingen rond psychosociale arbeidsbelasting hebben afgedekt. Het onderzoek is uitgevoerd, de resultaten zijn besproken, de score viel mee. Daarmee lijkt het onderwerp afgehandeld.

Toch is dat een misverstand dat in de praktijk vaak pas aan het licht komt op het verkeerde moment: tijdens een controle van de Nederlandse Arbeidsinspectie, of nadat er iets is misgegaan. Een tevredenheidsonderzoek en een verdiepende RI&E op het gebied van PSA zijn namelijk niet hetzelfde. Ze kunnen op elkaar lijken, dezelfde thema's aanraken en zelfs dezelfde vragenlijst gebruiken, en tóch is de één wel rechtsgeldig als verdiepend onderzoek en de ander niet.

In dit artikel leg ik uit waar het verschil zit, waar de Arbeidsinspectie concreet op let, en hoe u beoordeelt of wat u nu heeft liggen voldoende is.

Waarom een tevredenheidsonderzoek niet automatisch volstaat

Een medewerkerstevredenheidsonderzoek meet hoe medewerkers hun werk beleven. Hoe tevreden zijn ze, voelen ze zich betrokken, bevelen ze de organisatie aan als werkgever. Waardevolle informatie, maar het is gericht op beleving en binding, niet op risico.

De Arbowet vraagt iets anders. Die verplicht u de risico's voor de gezondheid van uw medewerkers in kaart te brengen, en psychosociale arbeidsbelasting is daar een erkend onderdeel van. Het gaat dan om de vijf wettelijke thema's: werkdruk, agressie en geweld, pesten, seksuele intimidatie en discriminatie. De vraag is niet of mensen tevreden zijn, maar of er risico's zijn die tot gezondheidsschade kunnen leiden, en zo ja, welke en waardoor.

Dat verschil in doel is precies waarom een tevredenheidsonderzoek vaak tekortschiet. Het stelt de verkeerde vragen, of het stelt ze niet diep genoeg.

Waar de Arbeidsinspectie op let

De Nederlandse Arbeidsinspectie heeft in haar onderzoek naar PSA bij universiteiten scherp omschreven wanneer een onderzoek wél als verdiepende RI&E PSA telt. Die criteria zijn breder bruikbaar dan alleen het hoger onderwijs en geven een goed beeld van wat een inspecteur verwacht.

Het belangrijkste punt: uit de resultaten moeten de oorzaken van bijvoorbeeld te hoge werkdruk afleidbaar zijn. Er moet een duidelijke relatie zichtbaar zijn tussen de bron van het risico en het gevolg ervan. Een onderzoek dat alleen vaststelt dát de werkdruk hoog wordt ervaren, zonder de onderliggende oorzaken in beeld te brengen, voldoet daarmee niet.

Daarnaast let de inspectie op een aantal andere zaken:

• De RI&E moet naar het verdiepende onderzoek verwijzen. Een los rapport dat niet aan de RI&E is gekoppeld, telt in de praktijk niet mee.
• De vragen moeten verder gaan dan een enkele, voorgekauwde antwoordmogelijkheid. Een vraag die maar één mogelijke oorzaak voorlegt, levert geen bruikbare inventarisatie op.
• Er moet een plan van aanpak volgen, met maatregelen, verantwoordelijken en termijnen.
• Bij een controle kijkt de inspectie of er daadwerkelijk voortgang is geboekt en of het beleid is geëvalueerd. Een onderzoek dat in een la verdwijnt, is niet voldoende.

Wat hieruit volgt, is dat de vorm minder bepalend is dan de inhoud. Een tevredenheidsonderzoek kán in theorie als basis dienen, mits het de juiste vragen stelt, de oorzaken blootlegt en correct aan de RI&E wordt gekoppeld. In de praktijk is dat zelden het geval, omdat het onderzoek niet met dat doel is opgezet.

MTO en verdiepend onderzoek naast elkaar

Hoe weet u of wat u heeft voldoende is?

De snelste manier om dit te beoordelen, is uzelf een paar vragen te stellen over uw laatste onderzoek. Kunt u uit de resultaten afleiden wáár de werkdruk vandaan komt, en niet alleen dát die er is? Verwijst uw RI&E naar het onderzoek? Is er een plan van aanpak met concrete maatregelen, en is daar daarna iets mee gedaan? Zijn de vijf PSA-thema's herkenbaar uitgevraagd, of bleef het bij werkdruk alleen?

Kunt u op een of meer van deze vragen niet volmondig ja zeggen, dan is de kans groot dat wat u heeft liggen niet als verdiepende RI&E PSA standhoudt.

Tot slot

Voldoen aan de Arbowet is geen kwestie van een vinkje, maar het hoeft ook geen last te zijn. Een goed opgezet PSA-onderzoek levert u meer dan een gerust gevoel richting de inspectie: het laat zien waar de werkelijke knelpunten zitten, voordat die zich vertalen in verzuim of vertrek. Daarmee is het net zo goed een instrument voor goed werkgeverschap als een wettelijke verplichting.

← Terug naar de kennisbank